Bir eğitim dönemi daha tamamlanıyor. Herkesi yavaş yavaş saran tatil heyecanı hissediliyor ama önce karneleri bir görelim. Aileler ve çocuklar için zor, yorucu ve yoğun bir dönemin sonu yaklaşırken, karne heyecanı da giderek artıyor.

Karne bir yıllık öğrenim sürecinin değerlendirilmesi, bu değerlendirmenin aileye ve çocuğa iletilmesi için bir araçtır aslında. Karnedeki notlar okul başarısının ya da başarısızlığının göstergesi olarak algılanır. Her ne kadar öğrenme ve gelişimin sadece notla değerlendirilmesi yeterli olmasa da karne eğitim sisteminin değişmez bir parçasıdır.

Karnedeki zayıflar

Aslında sene sonu karnesindeki zayıflar çoğu zaman sürpriz değildirler. Anne-babalar çocuklarının okuldaki performansını sene içinde takip ederler. Özellikle ilköğretimin ilk yıllarında bu takip daha sıkıdır, ergenlik döneminin yaklaşmasıyla anne-babanın bu takibi biraz azalır. Bu nedenle karne sürprizleri de bu yıllarda daha çok artar.

Karne döneminin yaklaşması ile gerek çocukları gerek ise anne babaları not telaşı sarmaya başlar. Son sınavlar zayıf notu kurtarmak için son umutlardır. Anne-babalar karnede zayıf notlar gelmesinden şüpheleniyorlarsa karne gününü beklemeden harekete geçmeleri, var olan sorunun çözümlenmesinde daha etkili adımlar atılmasını sağlayacaktır.

Öncellikle çocuğun başarısızlığının nedenlerini son ana bırakmadan anlamaya çalışmak ve daha başarılı olması için etkili yöntemler araştırmak karneyi bekleyip, zayıf nota kızmaktan daha etkili olacaktır. Birçok problemin çözümü için olaydan sonra tepki vermek yerine önleyici yöntemler denemek gerekir. Eğer risk altında olduğunu düşünüyorsak çocuğumuzun okuldaki performansını yakından takip etmek daha da önem kazanır. Takip etmekten kast edilen sadece sınav notlarını öğrenmek, sınav tarihlerinden önce ders çalışma öğütleri vermek anlamına gelmez. Okul başarısızlığının birçok nedeni olabilir. Anne-babanın okul ile işbirliği kurarak çocuğun yaşadığı başarısızlığın olası nedenlerini araştırması ve uygun yaklaşımları sene sonunu beklemeden uygulamaya başlaması önemlidir.

Peki, ya "Hepsi Pekiyi" karneler /iyi karneyi nasıl karşılamalı?

Anne-babalar için en gurur verici yaşantı çocuklarının başarılı olduklarını görmektir. Başarılı bir karne ile tamamlanan okul dönemi keyifli yaz tatilinin de başlangıcıdır. Tabi ki her başarı gibi bu başarıda anne-baba tarafından fark edilmeli, pekiştirilmeli ve övülmelidir. Çünkü çocuklar bu şekilde harcadıkları emeğin karşılığını alacaklardır. Ancak bu karşılık illaki büyük hediyeler anlamına gelmemelidir. Çoğu anne-baba çocuklarına karne

hediyesi sözü verirler ve tabi ki bu söz tutulmalıdır. Ancak söz verirken, ödülü belirlerken anne-babanın çocukları için uygun olanı seçmeleri önemlidir.

Başarılı bir karne getirmek kendi içinde oldukça motive edici bir deneyimdir aslında. Tabiî ki bunun diğer bireyler tarafından fark edilmesi ve onay görmesi çocuğun başarısından daha fazla haz almasını sağlar. Karne hediyeleri bütün bir sene boyunca gösterilen emeğin somut bir ödülü olarak kabul edilir. Ve tabiî ki çocuklar için somut ödüller her zaman çok daha ilgi çekicidir. Ama somut ödüllerden daha önemli olan bir diğer etken ise anne-babanın çocuğun başarısı fark etmesi ve bunu dile getirmesidir.

Ancak olumlu geri bildirimi ve ödüllendirmeyi sınırsız olarak yapmak amacından uzaklaşan bir duruma dönecektir. Çocuğun gösterdiği bir başarının abartılı şekilde ödüllendirilmesi, hem gösterilen tepkinin gerçekliğini ve inandırıcılığını olumsuz olarak etkileyecektir hem de çocuğu sonraki başarılara yönelik motive etmek yerine başarının sadece bu ilgiyi almak için bir araç haline gelmesine neden olacaktır. Başarılar ve başarıların ardından gelen ödüllerin amacı çocuğun gösterdiği çabayı ödüllendirmektir. Eğer burada sınırlar abartılırsa o zaman ödüller bir çabanın kazancı değil gerçek bir amaç haline gelir. Oysa istediğimiz çocuğun sadece dış motivasyonlara odaklanması değil başarılı olmanın keyfini alarak içsel olarak çalışmaya motive olmasıdır. Ancak bu şekilde başarılar uzun soluklu hale gelebilir.

Anne‐babanın tepkileri

Her anne-baba çocuğun başarılı olmasını ister, sınıf birincisi olmasa da çocuğunun ona verilen emeklerin karşılığında belli bir seviyede iyi notlar almasını bekler. Ancak çeşitli nedenlerle bu her zaman mümkün olmayabilir.

Karnedeki düşük notlar anne babaların üzüntü, hayal kırıklığı, zaman zaman kızgınlık, hatta suçluluk duymalarına neden olabilir. Sanki o notlar sadece çocuklarının değil kendilerine verilen notlardır. Bu durumda duygusal tepki vermeleri çok doğaldır. Genel olarak bu durumda karne sonrasında cezalar verilir (planlanan bir tatile çıkılmaması, ya da söz verilen bir şeyin alınmaması gibi). Ancak en çok sorun ve sıkıntı yaratacak anne-baba tutumları, fiziksel ceza (dayak gibi) ya da psikolojik zarar verecek (aşağılama "Sen ne kadar aptal bir çocuksun" ya da kıyaslama "Bak kuzeninin karnesine, hepsi pekiyi" gibi) tepkiler verilmesidir. Anne-baba başarısız bir karneyi ilk ellerine aldıklarında kötü bir sürprizle karşılaşmış gibi hissederler, bu nedenle ilk tepki genelde çok kontrol edilemeyen duygusal (kızmak, bağırmak gibi) bir tepkidir. Sonra biraz daha sakinleşip durumu değerlendirmeye başlarlar (Neden böyle oldu? Neyi eksik yaptılar, bu durumu nasıl düzeltebilirler) Başarısız bir karne karşısında ilk olarak kızgınlık hissetmek doğal gibi görünse de bu yaşanılan sorunun çözümüne

yardımcı olmayacaktır. Ama tabi ki de hiç bir şey olmamış gibi davranmakta uygun değildir.

Başarısız bir karne getiren çocuk belli etse de etmese de bu durumdan çok rahatsızdır, hem anne-babanın tepkileri, hem de başarısız olmanın getirdiği suçluluk, üzüntü, hayal kırıklığı, pişmanlık gibi duyguları yaşar. Eğer anne-babanın göstereceği olumsuz tepkilerden çekiniyorsa yalan söyleme gibi geçici olarak yaşanılacak olumsuzluğu ertelemeye yarayacak davranışlara başvurabilir. Eğer karne başarısı ile ilgili çok fazla beklenti ve baskı hissediyorsa istenen karneyi getiremediğinde çok daha ciddi sorunlar yaşanabilir. (uyum ve davranış problemleri, evden kaçmak, kendine zarar verecek davranışlarda bulunmak hatta intihar gibi).

Karne ve okul başarısı anne-baba için her ne kadar önemliyse çocuk içinde o kadar önemlidir. Sadece çocuklar bunu farklı şekillerde gösterirler. (umursamıyor, önemsemiyor gibi görünebilirler) Aslında bu tepki anne-babayı daha da çok üzer, ya da kızdırır. Ancak bilinmesi gereken her çocuğun karneyi önemsediğidir. Ama her çocuk kaygıyı dışarıdan görülebilecek şekilde belli etmeyebilir.

Karnenin anlamı

Karnedeki notlar okul başarının birebir göstergesi olarak kabul edilir. Ama içerdiği anlam ve çocuklar üzerindeki etkisi bundan daha fazladır.

Çocuklar için karne, benlik algısı, motivasyon ve okula karşı tutumu etkileyen en önemli etkenlerden biridir. Başarılı olan çocuklar için ve onların aileleri için karne bir gurur kaynağıdır. Ancak akademik başarı alanında sorun yaşayan çocuklar için karne dönemi sıkıntı, gerginlik ve hayal kırıklığını beraberinde getirir.

Yılsonu karnesindeki düşük notlar çocuğun kendisini başarılı olan arkadaşlarıyla kıyasladığında yetersizlik duygusu hissetmesine neden olabilir. Bu yetersizlik duygusu "Ben başarısızım", ya da "Ben aptalım" gibi genellemelere neden olduğunda ise çocuğun benlik algısı gelişimi olumsuz olarak etkilenecektir. Çocuğun iç dünyasında yaşanan bu zorluklara bir de karne nedeniyle hayal kırıklığı yaşayan anne-babanın tepkileri eklendiğinde ise yaz tatili hiç de beklenildiği gibi olamayacaktır.

Karnedeki notlar o sene içinde gösterilen performansın bir değerlendirmesidir. Tabiî ki olumlu bir karne çocuğun başarı ve akademik performansı ile ilgili anlamlı bir bilgi vermektedir. Ancak çocuğun tüm başarısını ve gelecek ile ilgili beklentileri sadece karne notlarıyla değerlendirmek eksik bir değerlendirme olacaktır.

Anne‐babalara öneriler

Öncelikle okul sisteminde değerlendirmelerin nasıl yapıldığını ve notlama sistemini ayrıntılı olarak öğrenin. Karnedeki notlar tam olarak neyi ifade ediyor, hangi kriterlere göre veriliyor. Hatta sadece notlara değil öğretmenin çocuğunuz hakkındaki gözlem ve değerlendirmelerini öğrenin. Bu sadece tek bir nottan daha anlamlı olacaktır.

Çocuğunuzla konuşarak başarısızlığın nedenlerini araştırın, böylece sorunun çözümü için uygun alternatifler düşünebilirsiniz.

Karnedeki notları bekleyene kadar dönem başından itibaren okul ve öğretmenlerle iletişimde olun. Böylece iş işten geçtikten sonra kötü bir sürprizle karşılaşmazsınız. Problemler büyümeden önlem alacak zamanınız olur.

Karneyi ödül ve ceza yöntemi olarak kullanabilirsiniz ama burada önemli bir sorun yaşanabilir. Genel alamda başarılı çocuklar için karne hediyesi motive edici olsa da başarısızlık yaşayan çocuklar için yılsonunda karne sayesinde ödül kazanmak ya da mahrum bırakılmak cezaları çok etkili olmamaktadır. Bunun nedeni öncelikle çocuklar için, bir dönem uzun bir zaman dilimidir. Bunun muhakemesini yapmakta zorlanırlar daha kısa dönemli kontroller daha etkili olur. Örneğin Türkçe dersinin birinci sınavında başarısız olmuşsa işleri sıkı tutup, ders çalışması için onu motive etmek, 2. sınavdaki başarıyı ödüllendirmek yol sonunun beklemekten daha etkili olacaktır.

Karneyi aldıktan sonra verilen cezalar bir sonraki yıl için çok etkili olmayacaktır. O nedenle karnenin hem sizde hem de çocuğunuzda yarattığı duygular hakkında konuşmak, bu sorunların çözümü için alternatif çözümler üretmek daha çok işe yarayabilir. Yazın tatil yapmak bütün çocukların hakkıdır, ders çalışmaları ve tekrar yapmaları gerekiyorsa bile bunu iyi bir şekilde planlamak anne-babaya kalıyor. Hem tatil yapmalarını ve dinlemelerini sağlamak hem de eğer gerekliyse akademik becerilerini pekiştirmek için eğlenceli çalışma yöntemleri bulmak yaz tatilinin verimliliği arttıracaktır.

Unutulmaması gereken bir başka husus da okul başarısızlığının nedenlerinin araştırılması gerektiğidir. Okul başarısını etkileyen birçok faktör vardır. Aile içi iletişim, uygun çalışma koşulları, çocuğun huzurlu bir ortamda bulunması kadar ruhsal davranışsal sorunlar da okul başarısını etkileyebilmektedir.

Hem çocuğunuzla ilişkinizi ve ev ortamının düzenini, hem de çocuğunuzun çalışmasını ve öğrenmesini engelleyecek bir problem olup olmadığını dikkatle değerlendirmelisiniz. Bazen karnedeki kötü notlar sayesinde var olan problemler açığa çıkar ve bu yolla aileler yardım arayışına girerek, problemi çözmek için bir adım atabilirler.

Ece Akın Bakanay

Uzman Psikolojik Danışman