Her çocuk hayatında sınırlara ihtiyaç duyar. Kaç yaşında olursa olsun, hayatının belirli bir düzende olması ve tutarlı kuralların konması çocukların kişilik gelişimlerine katkıda bulunur. Çünkü çocuklar, kişilik gelişimlerinin ilk dönemlerini tamamlayana kadar onlara sınır ve kural koyan, çeşitli düzenlemelerle hayatlarını güvenli hale getiren ebeveynlere ihtiyaç duyarlar.

OKUL ÖNCESİ DÖNEMDE OLMASI GEREKEN KURALLAR

Okul öncesi dönem çocuğun dış dünyayı keşfe başladığı, hem kendinin hem de etrafın sınırlarını tanımaya çalıştığı bir dönemdir. Artan fiziksel hareketlilik ve yetkinlikle birlikte, bu dönemde çocuklar, konan her kuralı test etmek isterler. Önemli olan, çok sayıda ve çeşitli kural yerine, kuralları ve sınırları net olarak belirlemektir. Çocuğu korumak ve günlük hayatın düzenini sağlamak için yapılan düzenlemeler anne babanın sıkı takibini gerektirir. Bu dönemde ebeveynler;

-Yemek yeme, uyuma ve öz bakım konularında kurallar belirlemeli, bu kurallar, çocuğa da kısaca açıklanmalıdır.

-Vurma, itme, tükürme gibi zarar verici davranışlara izin olmadığı konusunda kurallar olmalı, anne baba önleyici bir tavır izlemelidir.

-Mülkiyet duygusu, izin isteme, yabancılarla olan ilişkiler, vücudumuzun özel bölgeleri gibi konularda da anne baba kendi aile kültürlerine uygun kurallar koyabilirler. Bu dönemde kurallar,

-kısa, net, -somut, -anlaşılır, olmalı ve mutlaka tutarlı bir biçimde takip edilmelidir.

OKUL ÇAĞI ÇOCUKLARI İÇİN KURALLAR

Çocukların okula başlamaları ile birlikte sorumluluk alanları da genişler. Öz bakım, okula hazırlık, ödev yapma gibi yeni sorumluluklar, yeni kuralları da beraberinde getirir. Anne babalar bu dönemde,

-Çocuğun yatma ve uyanma saati

-Yemek yeme düzeni

-Okul alışkanlıkları ve ödev yapma sistemleri konusunda bazı kurallar koymak ve düzenlemeler yapmak durumunda kalırlar. Bu yaş grubunda özellikle,

-Konulan kuralların çocuğun psikolojik olgunlaşma düzeyine uygun olması,

-Gerekirse bazı kuralların çocukla birlikte belirlenmesi,

-Kuralların neden konduğunun kısa cümlelerle anlatılması, ancak çocuğun ikna olmasının beklenmemesi,

-Kuralların özel durumlardaki küçük esneklikler dışında her durum için aynı şekilde uygulanması gerekir.

2,5 YAŞ İNATLAŞMA DÖNEMİNDE ZORLAYAN KURALLAR

2,5 yaş dönemi, aynı ergenlikte olduğu gibi, çocukların kurallara en çok direndikleri dönemdir. Bu dönemde çocuklar, konan her kurala karşı çıkar ve negativist bir tavır sergilerler. Anne babanın her isteğine karşı çıkar, inatlaşır, kışın çorapsız, yazın kazakla dolaşmak isterler. Çünkü bu şekilde, hem anne babanın, dış dünyanın sınırlarını test ederler, hem de kişiliklerini geliştirme yolunda ilk adımlarını atarlar.

Bu dönemin inatlaşmalar, çekişmeler ve kuralları zorlamalarla geçeceğini bilmek ve küçük pratik yöntemlerle bu dönemde biraz daha sabırlı olmak en uygun yaklaşımdır. Kuralları net olarak koymak, uzun açıklamalar yapmak yerine, çocuğa kuralları hatırlatmak, onun olumsuzca direttiği durumlarda dikkatini başka bir yöne çekerek çekişmeyi büyütmemek de yardımcı olabilir.

Ev içinde, dışarıda, yuvada, misafirlikte koyduğunuz kurallar için diğer bireylerin de sizin tavrınızla benzer tutumlar içinde olmaları önemlidir. Aksi halde kurallar çocuğun kafasının karışmasına hatta kuralları en çok uygulayan ebeveynden uzaklaşmasına sebep olabilir.

ÇOCUKLAR KURALLARA UYMAK İSTEMEZLERSE....

Her ailenin kendine ait kuralları vardır. Çocukların kurallara uymak istememeleri durumunda anne babanın yaklaşımı her zamanki yaklaşımlarından farklı olmamalıdır. Çünkü kurallar aslında günlük hayatın içinde kendiliğinden oluşmalı ve çocuk için yapılmazsa cezaya sebep olacak katı düzenlemeleri içermemelidir.

*Kuralları önceden belirlemek gerekir. Çocuk hangi kuralın ne zaman geçerli olduğunu bilmelidir. Böylece anne babanın beklentileri karşılıksız kalmaz.

*Hatırlanmakta zorluk çekilen kurallar için, küçük yaşlarda resimli tablolar, büyük yaşlarda ise yazılı anlaşmalar kullanılabilir.

*Anne baba arası tutarlılık, aynı söyleme sahip olma, ebeveynlerin birbirlerini şikâyet mercii olarak kullanmamaları da çocukların kurallara uymasını kolaylaştırır.

*Çocuğunuz koyduğunuz bir kurala uymuyorsa, önce sakin bir ses tonu ile uymasını istediğiniz kuralı tekrarlayın. Bunu yaparken, onunla aynı seviyede olmayı ve göz kontağı kurmayı unutmayın.

*Kuralı tekrarlarken, "lütfen, rica etsem, yalvarırım" gibi söylemler yerine, kararlı ancak sert olmayan bir ses tonu ile , ".......yapmanı bekliyorum" deyin. Böylece çocuğunuz sizin kararlı ve yetkin olduğunuzu görecektir.

*Yüksek ses, bağırma, şiddet uygulama, aşırı öfkelenme gibi tavırlar çocuğun kurala uymasını kolaylaştırmadığı gibi, anne babadan korkmasına ve ilerleyen zamanlarda onların anne babalık becerilerine saygı duymamasına sebep olabilir.

*Kuralları tekrarladıktan sonra, çocuğunuz hala uymayı reddediyorsa, davranışının sonucunu yaşayacağı duruma onu yönlendirin. "Peki, üstüne hırkanı giymediğin ve hava çok soğuk olduğu için, bu şekilde dışarı çıkmıyoruz" diyerek, davranışının sonucunu yaşamasını sağlayın.

*Kurallara uymamak bazen anne babaya karşı tavır, bazen ilgi ihtiyacı bazen ise uygun olmayan ebeveyn tavırlarından kaynaklanabilir. Bu nedenle, sorunun esas çözümü, çocuk kurala uymadığı anda değil, günlük genel hayatta yapılacak düzenlemelerdedir.

Seçil Akaygün Cüntay

Uzman Psikolojik Danışman

GÜNCE Psikolojik Danışmanlık ve Grup Çalışmaları Merkezi